Firmy rodzinne: Jakie są ich wyzwania w finansach?

5 finansowych wyzwań firm rodzinnych

Ponoć „co w rodzinie to nie zginie”. Być może właśnie z tego powodu w Polsce jest około 800 000 firm rodzinnych. Jakie są ich wyzwania w finansach? Tego dowiesz się z poniższego artykułu – który został napisany na podstawie 82. odcinka podcastu Finanse w Twojej Firmie.

Aby posłuchać nagrania w całości, skorzystaj z jednego z poniższych linków: 

Posłuchaj w Spotify | Posłuchaj w Apple Podcasts

Firma rodzinna to NIC ZŁEGO

Fakt, że poruszamy temat wyzwań firm rodzinnych NIE oznacza absolutnie, że w jakikolwiek sposób krytykujemy tę formę prowadzenia firmy.  Na rynku są oczywiście takie głosy, żeby nie mieszać biznesu i rodziny, albo żeby nie mieszać biznesu i przyjaźni – ale mówiąc otwarcie – my w to nie wierzymy. Znamy mnóstwo przypadków firm, w których rodzina jest kluczowa dla rozwoju biznesu, albo gdzie „kumple” ze sobą robią biznes i przy tym wszystkim świetnie się bawią. Tylko trzeba przy tym pamiętać jedną, podstawową zasadę. Że nepotyzm niszczy nawet najlepsze firmy. Bo sam fakt zatrudniania w swojej firmie rodziny nie ma jeszcze nic wspólnego z nepotyzmem.

Ba. Rodzina czy przyjaciele to są zazwyczaj ludzie, którym ufamy najbardziej, którzy dają z siebie po prostu więcej niż inni. Natomiast fakt, że są zaangażowani i że im ufamy, to jeszcze niewystarczający argument za tym, żeby z nimi pracować. Bo bardzo często okazuje się, że firma wymaga na przykład innych albo mocniejszych kompetencji. I jeżeli Twoja firma utrzymuje dużą część Twojej rodziny – to jest dokładnie ten moment, kiedy trzeba podejmować trudne, ale potrzebne decyzje. Więc fakt bycia “firmą rodzinną”, czy zatrudniania właśnie członków rodziny – to nic złego. Nie jest to żaden powód do wstydu. Ale patrząc przez pryzmat tego, o czym mówią nam Przedsiębiorcy, którzy takie firmy prowadzą – a już szczególnie jeżeli pracuje tam faktycznie więcej osób z rodziny – widzimy, że łatwo jest w tym zabłądzić.

Wyzwanie Firm Rodzinnych #1 – Zatrudnianie z uwagi na zaufanie, a nie kompetencje

I tak płynnie przechodzimy do pierwszego finansowego wyzwania firm rodzinnych. Czyli zatrudniania rodziny z uwagi na zaufanie, a nie na kompetencje. Bo my naprawdę rozumiemy, że rekrutacja nie jest łatwa i onboarding też nie jest łatwy – a budowanie zespołów to już w ogóle nie jest bułka z masłem – ale naprawdę dziesiątki razy widzieliśmy, że ten przykładowy “wujek Heniek” zostaje dyrektorem sprzedaży tylko dlatego, że wszyscy wiedzą, iż nie otworzy zaraz konkurencyjnej firmy. A za przelewy odpowiada Szwagierka Bogna, bo wiadomo, że nie powie nikomu w firmie, ile kto zarabia, a z kolei za marketing odpowiada siostrzenica Asia, bo jest młoda i zna się na tych „instagramach i facebookach”.

Wyzwanie Firm Rodzinnych #2 – Trudności w budowaniu struktur

Za tym pierwszym wyzwaniem naturalnie idzie wyzwanie drugie – którym są trudności w budowaniu struktur. Ponieważ firmy rodzinne mają jedną interesującą cechę – mianowicie członkowie rodziny są zazwyczaj bardzo lojalni wobec firmy. Siłą rzeczy – dużo bardziej lojalni niż tacy – w cudzysłowie „zwyczajni” pracownicy. A co za tym idzie, osoby z rodziny, które pracują w firmie, bardzo często chętnie biorą odpowiedzialność za coraz to kolejne obszary jej działania. W końcu „co w rodzinie to nie zginie” – więc zaczyna się od tego, że taka osoba ma swój wąski obszar działania – na przykład sprzedaż… Ale jeżeli będzie trzeba, to chętnie zajmie się też marketingiem. A może przy okazji przeczyta też kilka umów w tygodniu i stanie się prowizoryczną pomocą prawną? Może jeśli będzie trzeba, to przy okazji zajmie się też zakupami. I w taki sposób firma staje się od tej jednej osoby coraz bardziej zależna. I oczywiście wszystko wydaje się super – do momentu, aż taka osoba, na której barkach stoi połowa firmy, idzie na urlop albo zachoruje.

Nie wspominając już o tym, że bardzo często w tego typu firmach pojawiają się niemałe obawy przed zatrudnianiem – nazwijmy to – zewnętrznych menedżerów, na przykład z obawy przed tym, że będą oni nagle chcieli za bardzo ingerować i zmieniać pewne kwestie, które są na przykład członkom rodziny na rękę. A już w ogóle w skrajnych przypadkach zdarza się, że firmy nie chcą zatrudniać osób z zewnątrz na ważne stanowiska, bo budują w sobie takie poczucie, że nikomu spoza rodziny nie można ufać. I że jak to teraz będzie, że ktoś „z ulicy” będzie wiedział, ile wszyscy tutaj zarabiamy.

Wyzwanie Firm Rodzinnych #3 – Mieszanie finansów firmowych i osobistych

Wychodząc nieco z obszaru doboru osób do stanowisk, trzecie wyzwanie firm rodzinnych to mieszanie finansów osobistych i firmowych. I to wyzwanie to tak naprawdę finansowa puszka Pandory, bo niesie ono za sobą tysiące różnych, mniejszych wyzwań. Bardzo często, kiedy pracujemy w Plona Consulting z firmami rodzinnymi, widzimy, że te finanse osobiste i firmowe są ze sobą kompletnie zmieszane.

Jedno konto bankowe do prowadzenia finansów firmy – i osobistych?

Co mamy przez to na myśli – że na przykład jedno konto bankowe służy zarówno jako konto, z którego operuje biznes, jak i konto, z którego Właściciele takich firm płacą za wyjścia do restauracji, za zakupy, za wakacje – no w ogóle za swoje życie. Co rodzi duże trudności w kontrolowaniu tych finansów. Bo na koncie pojawia się na przykład wydatek 5000 złotych za nowy komputer. I pytanie – czy to był komputer do biura? Dla pracownika? Czy może był to prezent dla dziecka, które z firmą nie ma nic wspólnego? Więc ta możliwość kontroli jest zwyczajnie mniejsza.

Brak wynagrodzeń dla właścicieli

A idąc dalej, Właściciele takich firm bardzo często wcale nie wypłacają sobie wynagrodzenia właściciela. Co samo w sobie jest problematyczne, bo znów – zaburza wyniki firmy. A co więcej, sprawia, że siłą rzeczy, pieniądze firmy są traktowane trochę jak prywatne – więc dużo trudniej jest się z nimi rozstać. I nie raz widzieliśmy firmy, które były w naprawdę świetnej kondycji – ale nie inwestowały w rozwój – czy to w marketing, czy w nowe maszyny, w nowe hale, w nowy sprzęt – bo Właściciel albo na przykład Żona Właściciela porównywała, że zamiast tego wydatku, cała rodzina mogłaby na przykład wyjechać na jakąś wycieczkę.

Wyzwanie Firm Rodzinnych #4 – Niejasne i nierówne zasady rozliczeń / warunki pracy

Wyzwanie czwarte to niejasne lub, mówiąc wprost, bardzo nierówne zasady rozliczeń i wynikające z tego konflikty. Czyli na przykład członkowie rodziny dostają lepsze warunki, jeżeli chodzi o wynagrodzenia czy warunki pracy. Albo mają wyższe premie czy lepsze systemy motywacyjne… Albo są po prostu inaczej rozliczani – bo na przykład tylko oni nie muszą raportować czasu pracy. I teraz to oczywiście łączy się z drugim wyzwaniem, o którym dziś mówiliśmy – czyli z tą trudnością w budowaniu struktur. Bo skoro te warunki potrafią się znacząco różnić, to siłą rzeczy wielu osobom mogłoby być nie na rękę, żeby taka informacja nigdzie nie wypłynęła. Bo na przykład dwie osoby na podobnych stanowiskach mają diametralnie różne zarobki albo mają kompletnie inne warunki – które były ustalane “po cichu” i które odbiegają od przyjętych w firmie standardów. Więc oczywiście – gdyby reszta zespołu się o tym dowiedziała, mogłaby poczuć się traktowana niesprawiedliwie. I poczucie bezpieczeństwa czy morale w takim zespole mogłoby drastycznie spaść.

Wyzwanie Firm Rodzinnych #5 – Sukcesja

A konkretnie – niepoukładana sukcesja. I może nie będziemy się nad tym tematem za mocno rozwodzić – bo niedługo planujemy poświęcić mu cały odcinek, ale w skrócie – chodzi o brak jasnego planu na to, co stanie się z firmą, kiedy Właściciel na przykład odejdzie na emeryturę, przekaże stery swojemu następcy albo – o czym wiele osób woli nie myśleć – gdy nagle zachoruje lub umrze. Więc przychodzi taki moment – i nagle okazuje się, że kwestie prawne nie są właściwie uregulowane, co może prowadzić do konfliktów – ale w najgorszym wypadku może wręcz sparaliżować firmę. I nawet nie chodzi tu o samą kwestię dziedziczenia czy przekazania udziałów – ale też o to, kto przejmie zarządzanie. Kto faktycznie tę firmę będzie miał dalej prowadzić? I czy ten ktoś będzie miał odpowiednie kompetencje, odpowiednią wiedzę albo nawet sam autorytet?

Sięgając wstecz pamięcią, kilka razy widzieliśmy firmy, w których okazywało się, że liczenie na to, że „dzieci jakoś się między sobą dogadają”, bardzo uderzało w zdrowie firmy. Bo dopiero wtedy okazywało się, że wcześniej nie było żadnych ustaleń, rozmów, podziałów i tak dalej. No i nagle pojawia się sytuacja, w której chociażby jedno z dzieci jest ambitne, ma ochotę przejąć stery i skalować firmę, a drugie nie lubi tej branży albo nie czuje się przedsiębiorcze i chce firmę sprzedać…

I to właśnie byłoby pięć finansowych lub okołofinansowych wyzwań firm rodzinnych.

Jak Zewnętrzny Dyrektor Finansowy może wesprzeć Twoją firmę rodzinną?

Jeżeli prowadzisz firmę rodzinną – to mamy nadzieję, że nie wierzysz, że z rodziną wychodzi się dobrze tylko na zdjęciach. I że akurat z osobami, które zatrudniasz, świetnie się uzupełniacie kompetencjami.

Jako Zewnętrzny Dyrektor Finansowy w Plona Consulting pracujemy z całą masą firm rodzinnych, więc to, co możemy powiedzieć z naszego punktu widzenia, to że te wyzwania na pewno nie są łatwe do rozwiązania – ale niesamowicie ważne jest, aby je pokonywać. Bo tylko w ten sposób faktycznie pozwolisz firmie rosnąć i sprofesjonalizować się. I co ciekawe – wiele firm rodzinnych przychodzi do nas na bezpłatną konsultację finansową właśnie w tym celu – czyli żeby się sprofesjonalizować. Na przykład po to, aby stworzyć obiektywne i przejrzyste zasady rozliczania – co niesamowicie ułatwia budowanie struktur. Albo żeby wyznaczyć optymalną wysokość wynagrodzenia właściciela, co pomaga w oddzieleniu finansów osobistych od firmowych. I tak pewnie moglibyśmy wymieniać jeszcze długo…

…więc jeżeli jesteś ciekawy, jak wspieramy zarządzanie finansami w firmach rodzinnych – to zachęcamy do zamówienia bezpłatnej konsultacji korzystając z przycisku poniżej:

>> Zamawiam bezpłatną konsultację