Bank odmówił kredytu firmie: co sprawdza i dlaczego?

Odmowa kredytu przychodzi zwykle w najmniej wygodnym momencie: plan na 2027 rok jest rozpisany, oferta na maszynę leży na biurku, a z banku wraca krótka informacja bez większego uzasadnienia. Łatwo wtedy uznać, że trafił się nieprzychylny analityk albo zły dzień w centrali. W praktyce na decyzję banku firma pracuje długo przed złożeniem wniosku, bo bank patrzy na wyniki z poprzednich okresów, obecne zadłużenie i sposób, w jaki firma gospodaruje gotówką. Tego nie zmieni pismo z wyjaśnieniami dołączone do dokumentów. W dniu złożenia wniosku można się już tylko tłumaczyć.

Odmowa kredytu zaczyna się od pytania o ryzyko

Bank zadaje sobie w zasadzie jedno pytanie: jak duże ryzyko ponosi, pożyczając pieniądze tej konkretnej firmie. Stąd się bierze to, że w niektórych branżach banki po prostu nie finansują, niezależnie od tego, jak dobrze radzi sobie dana firma. Tam, gdzie finansują, ryzyko czytają z trzech miejsc: z rachunku wyników, z bilansu oraz z rachunku przepływów pieniężnych, czyli z tej części sprawozdania, która pokazuje, gdzie faktycznie jest gotówka.

Co do zasady żadne z tych miejsc nie wystarcza samo. Dobry wynik przy słabym bilansie budzi pytania, a mocny bilans bez gotówki na rachunku budzi ich jeszcze więcej. Jeśli rozróżnienie między zyskiem a pieniędzmi na koncie wydaje się akademickie, warto zajrzeć do wpisu o tym, czym jest cash flow, bo dokładnie tę różnicę bank sprawdza w pierwszej kolejności.

Rachunek wyników: sam zysk nie spłaci raty

Idąc po kolei. Z rachunku wyników bank chce wiedzieć, czy firma zarabia, czy rośnie i czy zarabia coraz lepiej. Dlatego patrzy na kilka lat wstecz i sprawdza, czy wskaźnik rentowności sprzedaży idzie w górę razem z przychodami. Sam zysk to jednak za mało. Bank chce się dowiedzieć, czy firma wygeneruje gotówkę na raty i odsetki, także od zobowiązań, które już ma. Można pokazać zysk i jednocześnie nie mieć z czego spłacić kredytu.

Weźmy uproszczony przykład. Firma o skali 18 milionów złotych przychodu ze sprzedaży ma 800 tysięcy złotych rocznie dostępnych na spłatę zadłużenia. Chce wziąć 3 miliony złotych kredytu na 5 lat. Przy równych ratach kapitałowych bez karencji sam kapitał to 600 tysięcy złotych rocznie. Zostaje 200 tysięcy, z których trzeba zapłacić odsetki, a dopiero to, co zostanie po odsetkach, jest buforem bezpieczeństwa. Jeśli firma spłaca już inne kredyty albo leasingi, one też muszą się zmieścić w tych samych 800 tysiącach.

Takie wyliczenie bank robi zawsze, tylko często na innej bazie niż ta, którą zna właściciel. Punktem wyjścia bywa EBITDA, o której piszemy szerzej przy okazji tego, jak ją policzyć i czego nie pokazuje. Przy kredycie na maszynę dochodzi jeszcze jedna pułapka: inwestycję ledwo widać w wyniku, a rata wychodzi z konta co miesiąc od pierwszego dnia.

Bilans: kapitał własny, proporcje i majątek

Druga rzecz to kapitał własny. W dużym uproszczeniu to pieniądze, które właściciele włożyli do firmy, plus to, co firma wypracowała przez lata i co właściciele w niej zostawili. Szczegółowo rozkładamy go we wpisie o tym, z czego składa się kapitał własny. Ujemny kapitał własny jest dla banku bardzo poważnym sygnałem ostrzegawczym. Oznacza, że bilansowa wartość zobowiązań, czyli tego, co firma jest winna, przewyższa wartość aktywów, czyli tego, co ma. To jeszcze nie upadłość, ale bank zapyta wprost, z czego firma pokryje kolejną stratę, skoro kapitał jest już na minusie.

Ważniejsza od samego znaku jest proporcja. Wszystko, czym firma się finansuje, to pasywa: kapitał własny plus zobowiązania, czyli kredyty, pożyczki, dostawcy, wynagrodzenia oraz urzędy. Bank sprawdza, jaka część majątku stoi na kapitale własnym, a jaka na zobowiązaniach, więc warto umieć czytać dwie strony bilansu tak, jak czyta je analityk. Im mniejszy udział kapitału własnego, tym mniejszy bufor na straty. Nie ma jednego progu dla wszystkich firm i banków, a udział na poziomie, powiedzmy, 24% sam jeszcze nie przesądza o odmowie. Warto zapytać bank, jakiego poziomu oczekuje przy konkretnym kredycie. Lepiej wiedzieć wcześniej, czy trzeba zostawić więcej zysku w firmie albo dołożyć do niej kapitał.

Jeśli u Ciebie ten udział jest niski, nie jesteś wyjątkiem. W rosnących firmach zysk często idzie na wypłaty dla właścicieli, a rozwój finansuje się kredytem i odroczonymi płatnościami u dostawców. Firma rośnie szybciej niż jej kapitał własny. Da się to poprawić, tylko nie w tydzień przed wnioskiem. Potrzebny jest konkretny plan, zrozumienie wskaźników i wiedza, jak z nimi pracować, łącznie z decyzją, czy trzymać kapitał w firmie czy go wyjąć.

Ostatni element bilansu to majątek. Bank patrzy, czy w ogóle jest, jak jest zabezpieczony i czy nie został już wcześniej sfinansowany innym kredytem. Maszyna, która jest zastawem pod jedną umową, nie zabezpieczy drugiej.

Gotówka na wyciągach i faktury po terminie

Trzecie miejsce to gotówka i przepływy pieniężne. Bank patrzy na wyciągi: ile faktycznie wpływa na rachunek i czy te wpływy pasują do przychodów widocznych w rachunku zysków i strat. Jeśli przychody rosną, a wpływy stoją, analityk od razu szuka przyczyny.

Zwykle znajduje ją w należnościach. Jeśli duża część faktur jest po terminie, zysk w dużej mierze istnieje tylko na papierze, a firma w praktyce kredytuje swoich klientów. To, ile dni kredytujesz klientów, bank potrafi wyczytać z bilansu szybciej niż niejeden właściciel z własnego systemu. Dlatego porządek w należnościach przed wnioskiem to nie kosmetyka. Pomaga tu windykacja bez psucia relacji, prowadzona systemowo, a nie zrywami raz na kwartał.

Milion w kasie, którego nie ma: odmowa kredytu przez niewiarygodne dane

Sytuację z tej sekcji widzieliśmy w różnych odmianach. Właściciel przez lata wypłacał gotówkę z kasy firmowej i nikt tego porządnie nie rozliczył. Na koncie tych pieniędzy nie ma, ale w księgach w kasie firmy wisi powiedzmy milion złotych. Bank to widzi i pyta: „po co wam kredyt, skoro macie milion w kasie?”.

W tym momencie rozmowa przestaje dotyczyć wyłącznie zdolności do spłaty, a zaczyna dotyczyć wiarygodności danych. Jeśli jedna pozycja w bilansie nie zgadza się z rzeczywistością, analityk ma prawo założyć, że nie zgadzają się też inne. Dlatego przed wnioskiem warto uzgodnić z księgowością, czy stan kasy zgadza się z rzeczywistością, czy należności są odzyskiwalne i dobrze ujęte w księgach oraz czy wypłaty dla właścicieli są prawidłowo rozliczone. Zwykle wymaga to jasnego ustalenia, czego wymagać od księgowości poza terminowym rozliczeniem podatków. Tak działa księgowość zaprojektowana przez Dyrektorów Finansowych, w której księgi mają pokazywać firmę tak, jak zobaczy ją bank.

Nie chodzi o upiększanie bilansu, tylko o to, żeby pokazywał rzeczywistą sytuację firmy. Jeśli historia z wypłatami z kasy brzmi znajomo, uzupełnieniem jest wpis o tym, ile wypłacać sobie z firmy jako właściciel, żeby nie rozjechać ani płynności, ani ksiąg.

Sprawozdanie za ten rok jest wizytówką przy kredycie w 2027

Jeśli kredyt jest w planach na przyszły rok, wizytówką firmy będzie sprawozdanie finansowe za rok bieżący. Wszystko, co trafi do niego przy zamknięciu, analityk przeczyta później jako fakt. Porządki przed zamknięciem roku warto więc zacząć teraz, a nie w styczniu, kiedy księgowość domyka bilans pod presją terminów.

Nie oszukujmy się: mało kto myśli o banku w październiku, skoro kredyt ma być dopiero w przyszłym roku. Tylko że kapitał własny, należności po terminie i rozliczenie kasy to właśnie te pozycje, których nie da się poprawić w tydzień. Bank ocenia plany, ale sprawdza, czy mają oparcie w wynikach i realnej zdolności do spłaty, a to przygotowanie zaczyna się dużo wcześniej niż wypełnianie wniosku.

Kowenanty: kredyt trzeba jeszcze utrzymać

Druga część tej historii zaczyna się po podpisaniu umowy. Dostać kredyt to jedno, a utrzymać go to już oddzielna sprawa. W umowach kredytowych często są kowenanty, czyli warunki, których firma musi pilnować przez cały okres kredytowania. Na przykład udział kapitału własnego nie może spaść poniżej ustalonego poziomu, przychody muszą się utrzymać, a przez rachunek w tym banku musi co miesiąc przepłynąć określona kwota.

Bank to sprawdza. Jeśli warunek nie jest spełniony, może wypowiedzieć umowę, a wypowiedzenie może oznaczać konieczność spłaty całego pozostałego zadłużenia w dość krótkim czasie. Nie warto zakładać, że bank automatycznie zaproponuje wtedy nowe raty. Jeśli widzisz ryzyko naruszenia warunków, rozmawiaj z bankiem wcześniej. Można wystąpić o zmianę warunków albo restrukturyzację, ale jej wynik zależy od sytuacji firmy i oceny banku. Z naszego doświadczenia informacja o restrukturyzacji potrafi potem działać w innych bankach jak wilczy bilet.

Żeby taką rozmowę zacząć z wyprzedzeniem, trzeba zobaczyć problem kilka miesięcy wcześniej, zanim pojawi się w sprawozdaniu. Do tego służy prognoza cash flow na 13 tygodni, która pokazuje brak gotówki na ratę, zanim faktycznie jej zabraknie.

Odmowa kredytu, najkrócej jak się da

Odmowa kredytu rzadko jest wynikiem jednego dokumentu albo jednej rozmowy. Bank patrzy na to, czy firma zarabia na tyle, żeby obsłużyć wszystkie raty i odsetki, jaka część majątku stoi na kapitale własnym oraz czy gotówka na wyciągach i dane w księgach opowiadają tę samą historię. Nikt nie daje gwarancji, że bank powie „tak”. Jeśli jednak brakuje kapitału albo gotówki na raty, lepiej zobaczyć to teraz, a nie wtedy, gdy umowa na zakup maszyny jest już podpisana.

Dobry punkt startu to sprawdzenie, jaki procent pasywów Twojej firmy stanowi kapitał własny i jak zmienił się w ciągu ostatniego roku. Ta jedna liczba powie więcej o rozmowie z bankiem niż najlepiej napisane uzasadnienie wniosku.

Inne materiały, które mogą Ci się przydać

• Przeczytaj to, jeżeli Twoje analizy finansowe są mało wiarygodne
• Poduszka finansowa firmy: jak ją świadomie budować?
• Wskaźnik płynności finansowej. Trzy stopnie i jak je czytać
• 8 pytań finansowych, na które nie odpowie Ci księgowa
• Jak przygotować się do inwestycji w Twojej firmie?