Czym jest EBITDA. Jak ją policzyć i czego nie pokazuje

EBITDA pojawia się zwykle w trzech momentach: kiedy bank liczy Ci zdolność kredytową, kiedy ktoś pyta, ile Twoja firma jest warta i kiedy doradca chce pokazać wynik w lepszym świetle niż wygląda w rachunku zysków i strat. W każdym z tych trzech momentów ktoś inny liczy ją trochę inaczej, a Ty dowiadujesz się o tym na samym końcu, kiedy liczba już leży na stole. Ten wskaźnik jest wygodny i zwodniczy jednocześnie: pokazuje firmę w oderwaniu od tego, jak została sfinansowana, i właśnie dlatego tak chętnie się go używa do rzeczy, których nie widać w zysku netto. Warto więc wiedzieć, co dokładnie mierzy i w którym miejscu się urywa.

Czym jest EBITDA i co ten wskaźnik właściwie odcina

EBITDA to skrót od angielskiego „earnings before interest, taxes, depreciation and amortization”, czyli zysk przed odsetkami, podatkami i amortyzacją. Cała idea siedzi w słowie „before”. Bierzesz wynik firmy i zdejmujesz z niego cztery rzeczy, które nie mówią nic o tym, jak dobrze firma robi swoją robotę, a bardzo dużo o tym, jak jest zbudowana i finansowana.

Odsetki zależą od tego, ile masz kredytów i na jaki procent. Podatki od formy prawnej, ulg i rozliczeń strat. Amortyzacja od tego, kiedy i za ile kupiłeś maszyny oraz jaką stawkę przyjęła księgowość. Zdejmij to wszystko i zostaje coś w rodzaju wyniku z samej działalności: ile firma zarabia na tym, co sprzedaje, zanim zapłaci za sposób, w jaki została poskładana. To trochę jak ocenić kucharza po samym daniu, nie doliczając czynszu za lokal ani raty za piec.

Stąd popularność tego wskaźnika. Dwie firmy z tej samej branży, z których jedna kupiła halę za kredyt, a druga wynajmuje, mają zupełnie inny zysk netto, ale ich EBITDA da się porównać. Tyle że ta sama cecha, która czyni EBITDA wygodną, jest źródłem wszystkich problemów z nią.

Jak policzyć EBITDA z polskiego rachunku wyników

Podręcznikowy wzór brzmi: zysk z działalności operacyjnej plus amortyzacja. W polskim sprawozdaniu finansowym obie te pozycje da się znaleźć, tylko trzeba wiedzieć gdzie, bo zależy to od wariantu rachunku zysków i strat.

W wariancie porównawczym masz łatwo. Zysk z działalności operacyjnej to pozycja F, a amortyzacja siedzi wprost w kosztach działalności operacyjnej jako pozycja B.I. Dodajesz i gotowe. W wariancie kalkulacyjnym zysk z działalności operacyjnej ma literę I, a amortyzacji jako osobnej pozycji nie ma w ogóle, bo jest rozsmarowana po koszcie wytworzenia sprzedanych produktów, kosztach sprzedaży i kosztach ogólnego zarządu. Wtedy szukasz jej w dodatkowych informacjach i objaśnieniach, gdzie ustawa wymaga podania kosztów w układzie rodzajowym, albo w rachunku przepływów pieniężnych w pozycji A.II.1.

Jedna rzecz, która często myli. Polskie słowo „amortyzacja” obejmuje zarówno środki trwałe, jak i wartości niematerialne i prawne, czyli angielskie „depreciation” oraz „amortization” razem. Obu literom z akronimu odpowiada więc w polskim rachunku jedna liczba i nie trzeba niczego szukać osobno.

Uwaga na pułapkę: polski zysk operacyjny to nie to samo co EBIT

Tu jest miejsce, w którym najczęściej wykłada się liczenie EBITDA na własną rękę. Polska pozycja „zysk (strata) z działalności operacyjnej” zawiera pozostałe przychody i koszty operacyjne, a tam ląduje cała zbieranina zdarzeń jednorazowych: sprzedaż zbędnego środka trwałego, odpisy aktualizujące, rezerwy, odszkodowania, kary, darowizny, skutki zdarzeń losowych. Anglosaski EBIT bywa liczony inaczej i zwykle tych zdarzeń nie obejmuje, choć i on nie ma jednej twardej definicji, więc przy porównaniach z zagranicznym benchmarkiem trzeba sprawdzić, co dokładnie siedzi w środku. Licząc EBITDA prosto z polskiej pozycji, dostajesz wynik zanieczyszczony rzeczami, które w przyszłym roku się nie powtórzą.

Policzmy to na firmie produkcyjnej z 30 milionami złotych przychodu ze sprzedaży. Zysk ze sprzedaży wynosi 1,8 miliona. W pozostałej działalności operacyjnej siedzi 400 tysięcy ze sprzedaży starej hali i 100 tysięcy kosztów odszkodowania, więc zysk z działalności operacyjnej to 2,1 miliona. Amortyzacja to 1,2 miliona. EBITDA policzona z automatu wychodzi 3,3 miliona.

Tylko że tej hali nie sprzedasz drugi raz. EBITDA znormalizowana, czyli po wyjęciu zdarzeń jednorazowych, to 2,9 miliona. Różnica wynosi 400 tysięcy, czyli około 12 procent wskaźnika, a przy wycenie mnożnikowej przekłada się na wielokrotność tej kwoty w cenie firmy. Dlatego przy każdej poważnej rozmowie z bankiem albo kupującym, normalizacja EBITDA jest osobnym ćwiczeniem, a nie formalnością. Do pełnego obrazu doliczane są jeszcze odpisy z tytułu utraty wartości aktywów niefinansowych, których w pozycji „Amortyzacja” nie ma, bo siedzą w aktualizacji wartości aktywów niefinansowych.

Po co komu EBITDA i kiedy naprawdę jej potrzebujesz

Pierwsze zastosowanie to porównywalność, o której było wyżej. Drugie, znacznie bardziej praktyczne na tej skali, to banki. Kowenanty w umowach kredytowych są zwykle zbudowane na relacji długu netto do EBITDA, więc od tej jednej liczby zależy, czy dostaniesz finansowanie, na jaką marżę i czy przypadkiem nie złamiesz warunków umowy, którą już masz. Warto wiedzieć, gdzie w Twojej firmie ta liczba się bierze, zanim zadzwoni analityk.

Trzecie zastosowanie to wycena. Mnożnik EV do EBITDA jest w transakcjach standardem i to on stoi za pytaniem „ile razy EBITDA”. Tu jednak uczciwa uwaga: dla polskich firm z przychodami 10-50 milionów złotych nie ma publicznych, wiarygodnych danych o typowych poziomach tego mnożnika. Transakcje w tym segmencie są prywatne, ceny nieujawniane, a liczby krążące po internecie dotyczą albo spółek giełdowych, albo dużo większych transakcji w całym regionie. Jeśli ktoś rzuca Ci konkretny mnożnik jako „rynkowy” dla firmy Twojej wielkości, warto zapytać, z jakiej próby go wziął. Sam mechanizm działa natomiast dokładnie tak, jak brzmi: każda złotówka trwałej EBITDA przekłada się na wielokrotność w cenie, więc uporządkowanie wyniku przed rozmową ma sens ekonomiczny, nie kosmetyczny. Więcej o tym, co trzeba pozamiatać w finansach przed taką rozmową, jest w odcinku podcastu o przygotowaniu firmy do sprzedaży.

Twoja EBITDA jest zaniżona względem konkurenta. Winny jest leasing

To najbardziej praktyczna rzecz w całym tym wpisie i mało kto o niej mówi. Sposób ujęcia leasingu zmienia EBITDA radykalnie, a firma z przedziału 10-50 milionów złotych przychodu ze sprzedaży prawie zawsze siedzi po tej gorszej stronie.

Firma raportująca według Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej wprowadza praktycznie każdy leasing do bilansu, a w kosztach zamiast opłaty leasingowej pokazuje amortyzację prawa do użytkowania oraz odsetki. Jedno i drugie leży poza EBITDA, więc EBITDA rośnie. Tymczasem polska ustawa o rachunkowości pozwala jednostkom mikro i małym kwalifikować leasing według zasad podatkowych, a jednostką małą jest firma, która nie przekroczyła dwóch z trzech wielkości: 33 milionów złotych sumy aktywów, 66 milionów złotych przychodów netto ze sprzedaży i 50 osób średniorocznego zatrudnienia. Przy Twojej skali to praktycznie zawsze prawda, więc leasing jest operacyjny, opłaty idą w usługi obce i zjadają EBITDA co do złotówki.

Weź firmę transportową z 30 milionami złotych przychodu ze sprzedaży i flotą w leasingu, za którą płaci 2,4 miliona rocznie. Przy kwalifikacji podatkowej całe 2,4 miliona obniża jej EBITDA. Ta sama firma raportująca według MSSF miałaby w kosztach, w dużym uproszczeniu, około 2 milionów amortyzacji i 400 tysięcy odsetek, oba poza EBITDA. Ta sama flota, te same przelewy, ta sama robota, a EBITDA różni się o 2,4 miliona. Jeśli więc porównujesz swój wskaźnik z benchmarkiem branżowym albo ze spółką giełdową, sprawdź najpierw, czy porównujesz to samo. Bez tego analiza jest po prostu niewiarygodna.

EBITDA nie jest zdefiniowana w żadnym przepisie i to nie przypadek

Zaskakująca rzecz: EBITDA nie występuje ani w polskiej ustawie o rachunkowości, ani w Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej. Nie ma jej w żadnym załączniku, w żadnej pozycji, w żadnej definicji. To miara pozaustawowa, którą europejski nadzór ESMA klasyfikuje jako alternatywny pomiar wyników i wymienia wprost jako przykład w swoich wytycznych. Spółki giełdowe, jeśli ją publikują, muszą podać sposób wyliczenia i uzgodnić ją z konkretną pozycją sprawozdania.

Najciekawsze jest to, co zrobiła Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Nowy standard MSSF 18, który wchodzi w życie dla okresów rocznych rozpoczynających się od 1 stycznia 2027 roku, wprowadza wreszcie zdefiniowany „zysk operacyjny” jako obowiązkową sumę cząstkową. Rada rozważała dorzucenie do tego zdefiniowanej EBITDA i tego nie zrobiła, bo z jej badań wyszło, że wśród inwestorów nie ma zgody co do tego, co EBITDA właściwie przedstawia. Nie oszukujmy się, to dość mocna recenzja wskaźnika, na którym opiera się połowa rozmów o wycenie.

Praktyczny wniosek dla Ciebie jest prosty. Skoro nikt tego nie zdefiniował, to za każdym razem, gdy ktoś podaje Ci EBITDA, trzeba zapytać, jak ją policzył. Zwłaszcza jeśli w tytule wykresu widnieje „EBITDA skorygowana”, bo słowo „skorygowana” bywa workiem bez dna.

Czego EBITDA nie pokazuje, a co i tak zapłacisz

Warren Buffett napisał w liście do akcjonariuszy Berkshire Hathaway za rok 2000, że odniesienia do EBITDA przyprawiają go o dreszcze i zapytał, czy zarząd sądzi, że za nakłady inwestycyjne płaci wróżka zębuszka. Dwa lata później dorzucił, że amortyzacja jest kosztem szczególnie nieprzyjemnym, bo gotówkę wydajesz z góry, jeszcze zanim kupiony majątek cokolwiek Ci przyniesie. To jest sedno całej sprawy.

Amortyzacja nie jest fikcją księgową. Jeśli prowadzisz firmę transportową i w EBITDA nie widzisz zużycia ciężarówek, to za trzy albo pięć lat i tak trzeba je wymienić i trzeba za nie zapłacić. Zdejmując amortyzację z wyniku, wycinasz z obrazu pieniądze, które realnie z firmy wypłyną. To samo dotyczy odsetek (bo dług sam się nie obsłuży) i podatków, których urząd nie umorzy z sympatii.

Do tego EBITDA nie widzi zupełnie kapitału obrotowego, a to jest w tym przedziale wielkości najczęstsza przyczyna problemów. Firma może mieć rosnącą EBITDA i jednocześnie coraz mniej pieniędzy na koncie, bo cały wzrost przenosi się do należności i zapasów. Innymi słowy: EBITDA nie jest przybliżeniem gotówki, choć bardzo często jest tak używana. Do gotówki służy rachunek przepływów pieniężnych, a do patrzenia w przód prognoza cash flow na 13 tygodni. EBITDA to jeden ze wskaźników, które warto mierzyć, ale sama w sobie nie odpowiada na żadne pytanie o firmę do końca.

Podsumowanie, najkrócej jak się da

EBITDA to zysk z działalności operacyjnej powiększony o amortyzację, przydatny do porównań między firmami, do kowenantów bankowych i do wyceny. Nie jest zdefiniowana w żadnym przepisie, więc zawsze trzeba wiedzieć, jak konkretnie została policzona i czy nie siedzą w niej zdarzenia jednorazowe. Nie mówi też nic o nakładach inwestycyjnych, koszcie długu, podatkach ani o kapitale obrotowym, czyli o czterech rzeczach, które realnie decydują, ile gotówki zostaje w firmie.

Najrozsądniej traktować ją jak jeden przyrząd na tablicy, a nie jak całą tablicę. Obok niej powinny stać wynik finansowy, próg rentowności i rentowność w rozbiciu na to, co Cię naprawdę interesuje: per projekt, per produkt, per klient. Wtedy EBITDA przestaje być liczbą, którą ktoś Ci podaje, a staje się liczbą, którą rozumiesz.

Inne materiały, które mogą Ci się przydać

• Najbardziej przeceniane finansowe wskaźniki
• Marża a narzut. Jaka jest różnica
• Controlling finansowy. Co to jest i jak wspiera Twoją firmę
• Czego możesz wymagać od księgowości
• Dyrektor Finansowy. Strategiczny partner rozwoju Twojej firmy