Wskaźnik płynności finansowej. Trzy stopnie i jak je czytać

Na koncie jest 800 tysięcy złotych, faktury idą, pensje wypłacone, więc wydaje się, że o płynność nie trzeba się martwić. Kłopot w tym, że saldo konta pokazuje jedną liczbę z jednego dnia i tylko jedną stronę rachunku. Nie widać na nim faktur od dostawców z terminem za trzy tygodnie, raty kredytu w przyszłym miesiącu ani tego, czy klienci zapłacą na czas. Bank, analizując firmę, patrzy więc na co innego niż właściciel, czyli na wskaźnik płynności finansowej.

Czym jest wskaźnik płynności finansowej i dlaczego saldo konta nie wystarcza

Wskaźnik płynności finansowej to w praktyce cała grupa wskaźników, które zestawiają to, co firma może w krótkim czasie zamienić na gotówkę, z tym, co musi zapłacić w ciągu najbliższego roku. Po jednej stronie stoją aktywa obrotowe, czyli zapasy, należności, gotówka i krótkoterminowe inwestycje, po drugiej zobowiązania krótkoterminowe. Wynik mówi, ile razy te pierwsze pokrywają te drugie. Czym jest sama płynność jako pojęcie i jak objawiają się jej problemy, rozpisaliśmy we wpisie o płynności finansowej, a to, co dokładnie siedzi po obu stronach, przy okazji tego, jak czytać dwie strony bilansu.

Weźmy firmę o skali 25 milionów złotych przychodu ze sprzedaży. Ma 2 miliony w zapasach, 3,2 miliona w należnościach i 800 tysięcy na koncie, razem 6 milionów aktywów obrotowych. Zobowiązania krótkoterminowe wynoszą 4 miliony. Saldo konta wygląda solidnie, ale samo w sobie pokrywa zaledwie jedną piątą tego, co trzeba zapłacić w ciągu roku. Reszta musi przyjść od klientów albo z magazynu. Wskaźnik płynności pokazuje, czy tego, co może przyjść, w ogóle wystarczy.

Trzy stopnie płynności, od najszerszego do najwęższego

Te same dane da się policzyć na trzy sposoby, a każdy kolejny jest ostrzejszy. Płynność bieżąca bierze cały majątek obrotowy, łącznie z towarem na magazynie. W naszej firmie wychodzi 1,5, czyli aktywa obrotowe pokrywają zobowiązania półtora raza. Właśnie ten towar bywa jej najsłabszym punktem, o czym piszemy przy wskaźniku bieżącej płynności.

Płynność szybka wyjmuje z tego zapasy, bo towar trzeba najpierw sprzedać, a potem jeszcze poczekać na zapłatę. Zostają należności i gotówka, a wynik spada do 1,0. To, ile ten wskaźnik zmienia w ocenie firmy, zależy przede wszystkim od branży, co pokazujemy na danych przy wskaźniku płynności szybkiej. Płynność gotówkowa idzie najdalej i zostawia wyłącznie środki pieniężne oraz krótkoterminowe inwestycje. W naszym przykładzie to 0,2, czyli dokładnie ta jedna piąta zobowiązań, o której mowa wyżej.

Różnice między tymi trzema liczbami mówią więcej niż każda z osobna. Duży rozjazd między bieżącą a szybką oznacza, że płynność firmy opiera się na magazynie. Duży rozjazd między szybką a gotówkową, że opiera się na klientach i na tym, czy zapłacą w terminie. W obu przypadkach warto wiedzieć, ile dni kredytujesz klientów oraz ile dni kredytują Ciebie dostawcy.

Numeracja stopni to pułapka

W polskiej literaturze te wskaźniki nazywa się też płynnością pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia, ale autorzy liczą stopnie w przeciwnych kierunkach. U jednych pierwszy stopień to płynność bieżąca, a trzeci gotówkowa. U innych dokładnie odwrotnie. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce w swoich sektorowych wskaźnikach finansowych za 2024 rok odeszło już od numeracji i używa nazw, zaznaczając przy płynności bieżącej, że wcześniej nazywała się płynnością pierwszego stopnia.

GUS ma z kolei własne definicje. Jego „wskaźnik płynności finansowej I stopnia” to inwestycje krótkoterminowe podzielone przez zobowiązania krótkoterminowe, czyli w praktyce płynność gotówkowa. „II stopnia” dodaje do licznika należności, co odpowiada płynności szybkiej. Płynności bieżącej GUS w swoim komunikacie o wynikach przedsiębiorstw w ogóle nie podaje. Jeśli więc bank, raport albo kontrahent mówi o płynności pierwszego stopnia, pierwsze pytanie brzmi: którego pierwszego? Różnica między 1,5 a 0,2 w tej samej firmie to nie jest niuans.

Ile powinien wynosić wskaźnik płynności finansowej

Podręczniki podają widełki. Dla płynności bieżącej najczęściej cytowany przedział to 1,2-2,0, choć część autorów przesuwa dolną granicę do 1,3 albo 1,5. Dla szybkiej zwykle okolice 1,0-1,2, dla gotówkowej 0,1-0,2. Nasza przykładowa firma mieści się podręcznikowo we wszystkich trzech.

Rzeczywistość wygląda inaczej. W wynikach finansowych przedsiębiorstw niefinansowych za 2025 rok GUS podaje dla firm zatrudniających od 50 osób płynność I stopnia, czyli gotówkową, na poziomie 48,9% oraz II stopnia, czyli szybką, na poziomie 109,0%. To wartości zagregowane dla całej gospodarki, mocno ważone przez największe firmy, ale jedna liczba z tego komunikatu mówi wszystko o podręcznikowych normach: płynność II stopnia w przedziale 100-130% miało zaledwie 11,4% badanych przedsiębiorstw. Prawie dziewięć na dziesięć firm leży poza tymi widełkami.

Decyduje branża. W tym samym komunikacie płynność szybka wynosi w budownictwie 154,5%, w transporcie i gospodarce magazynowej 151,9%, w przetwórstwie przemysłowym 105,0%, a w handlu 79,5%. Każda z tych branż ma inny cykl obrotu gotówki, więc ta sama wartość 0,8 w handlu i w budownictwie znaczy zupełnie co innego. Dlatego jedyny sensowny punkt odniesienia to Twoja branża oraz Twój własny wynik sprzed roku. Za wysoka płynność też nie jest zaletą, bo gotówka leżąca bez pracy obniża rentowność, co widać na przykład we wskaźniku ROA.

Czego wskaźnik płynności finansowej nie pokaże

Wszystkie trzy wskaźniki liczy się ze stanu bilansu na jeden dzień, zwykle 31 grudnia. Nie pokazują, co działo się w marcu, kiedy przyszedł sezonowy dołek, ani co będzie w maju, kiedy trzeba zapłacić za duże zamówienie. Przy firmach sezonowych stan na koniec roku potrafi wyglądać zupełnie inaczej niż przeciętny miesiąc, o czym piszemy przy okazji finansów w sezonowym biznesie.

Stan na jeden dzień da się też po prostu przygotować. Jeśli nasza firma spłaci 400 tysięcy zobowiązań z konta tuż przed końcem roku, płynność bieżąca wzrośnie z 1,50 do 1,56. W tym samym momencie płynność gotówkowa spadnie z 0,20 do 0,11. Jeden wskaźnik się poprawił, drugi pogorszył, a firma nie zarobiła ani złotówki więcej.

Trzecie ograniczenie dotyczy jakości. Wskaźnik liczy należność za 3,2 miliona tak samo niezależnie od tego, czy klient zapłaci jutro, czy od pół roku nie odbiera telefonu. Gdyby 1,2 miliona z tej kwoty było przeterminowane o ponad 90 dni i wyłączyć je z licznika, płynność szybka spadnie z 1,0 do 0,7. Dlatego obok wskaźników bilansowych warto prowadzić prognozę gotówki na 13 tygodni i śledzić cykl konwersji gotówki, bo te narzędzia pokazują ruch, a nie zdjęcie.

O tym, jak brak płynności wygląda w praktyce i co można z nim zrobić, mówi poniższy odcinek podcastu.

Dlaczego na płynność patrzy bank

Przy ocenie zdolności kredytowej firmy bank analizuje sprawozdanie finansowe, a wskaźniki płynności są jednym z jej elementów, obok zadłużenia i rentowności. Konkretne progi różnią się między bankami i nie są publikowane, więc nie warto wierzyć w jedną liczbę, która rzekomo otwiera drzwi do kredytu. Liczy się raczej kierunek: płynność spadająca przez dwa, trzy lata z rzędu to pytanie, które padnie na pierwszym spotkaniu, zanim ktokolwiek zapyta o plany.

Warto też pamiętać, że bank widzi bilans z opóźnieniem. Jeśli zamknięcie roku trwa u Ciebie do czerwca, rozmawiasz o kredycie na podstawie liczb sprzed pół roku. Najczęstsze przyczyny, przez które płynność topnieje, zebraliśmy we wpisie o tym, co zabija płynność finansową w małych i średnich firmach, a sposoby wyjścia z sytuacji, w której gotówki już brakuje, przy okazji tego, co zrobić z brakiem płynności.

Podsumowanie, najkrócej jak się da

Wskaźnik płynności finansowej to trzy wskaźniki o rosnącej ostrości: bieżąca bierze cały majątek obrotowy, szybka wyjmuje zapasy, gotówkowa zostawia samą gotówkę. Różnice między nimi pokazują, na czym opiera się płynność firmy: na magazynie, na klientach czy na koncie. Numeracja stopni jest niejednoznaczna, więc zawsze pytaj o nazwę albo wzór.

Podręcznikowe widełki mają niewiele wspólnego z rzeczywistością, bo według GUS mieści się w nich niewiele ponad 11% średnich i dużych firm. Porównuj się z branżą i z własnym wynikiem sprzed roku, a obok zdjęcia z 31 grudnia trzymaj prognozę, która pokazuje ruch gotówki w najbliższych tygodniach.

Inne materiały, które mogą Ci się przydać

• 4 przyczyny problemów z płynnością finansową
• Poduszka finansowa firmy. Jak ją świadomie budować
• Windykacja bez psucia relacji. Jak upomnieć się o swoje pieniądze
• Jak negocjować termin płatności z dużym odbiorcą
• Sprawozdanie finansowe. Co musi wiedzieć przedsiębiorca